Henryk Tomaszewski


 
 

Tancerz, mim, choreograf, reżyser, pedagog, założyciel i dyrektor Wrocławskiego Teatru Pantomimy. Urodził się 20 XI 1919 r. w Poznaniu. W 1945 r. zapisał się w Krakowie do Studia Dramatycznego Iwo Galla, uczył się także tańca na prywatnych lekcjach. W latach 1946-47 współpracował z Polskim Teatrem Akademickim przygotowując scenki pantomimiczne i oprawy choreograficzne.

Od 1946 do 1947 r. uczył się i tańczył w Baletach Polskich Feliksa Parnella. W 1949 r. zaangażował się do baletu Opery Wrocławskiej, do 1959 r. zatańczył 11 ról, kreacjami okrzyknięto Pawia (Paw i dziewczyna), Li Szan Fu (Czerwony mak), Diabła (Pan Twardowski), podkreślano dramatyczny rys postaci i nowatorskie środki artystyczne.

W maju 1955 r. na Międzynarodowym Festiwalu Młodzieży i Studentów w Warszawie otrzymał srebrny medal za etiudę mimiczną Wirtuoz. Wpłynęło to na powstanie w 1956 r. najpierw Studia, a od 1959 r. Wrocławskiego Teatru Pantomimy.

Premiera I Programu odbyła się 4 XI 1956 r. Od początku Henryk Tomaszewski konsekwentnie budował styl wyjątkowego w światowej kulturze zjawiska – zespołowego teatru pantomimy. Odszedł od francuskiej tradycji mimu czystego, prowadził wielokierunkowe poszukiwania formalne, penetrował szerokie obszary literatury, mitów i kultury czyniąc z nich kanwę swoich spektakli, znaczącą rolę powierzał oprawie plastycznej i muzyce. Od początku współpracował z najwybitniejszymi polskimi scenografami (J. Przeradzka, Z. de Ines, K. Wiśniak, F. Starowieyski, A. Majewski, W. Wigura). W centrum swojej wizji artystycznej którą nazwał „teatrem kulistym” postawił człowieka i twórcze możliwości ruchu.

Do 1962 r. występował na scenie, jego interpretacje Akakiusza w Płaszczu, tytułowego Woyzecka, czy Figurkę Śmierci ze Strzelnicy wpisały się na trwale do historii teatru. Henryk Tomaszewski przygotował w swoim teatrze XXIV Programy, od X – Odejścia Fausta były to pełnospektaklowe widowiska. Jako pierwszy w Polsce rozpoczął kształcenie mimów, którzy po ukończeniu Studium przy WTP uzyskiwali status profesjonalnego aktora-mima. Wielokrotnie opracowywał choreografię w spektaklach dramatycznych i operowych. Od 1967 r. pracował w teatrach dramatycznych jako reżyser, nadając przedstawieniom oryginalną wartość poprzez szukanie w geście i ruchu źródeł słowa i wydobywaniu z aktorów nieoczekiwanych możliwości.

W recenzjach z jego spektakli często padało określenie arcydzieło. Jego realizacja Gry w zabijanego E. Ionesco w Teatrze Polskim we Wrocławiu uznana została za dzieło kongenialne. Jako reżyser pracował także poza granicami kraju, m. in. w Szwecji, Norwegii, RFN. Kilkakrotnie przenosił swoje inscenizacje z WTP do teatrów w Amsterdamie, Oslo, Kopenhadze. Jako choreograf i inscenizator pracował w polskich, duńskich i niemieckich teatrach operowych.

Szczególnie sobie cenił dwie swoje realizacje: przygotowane z Konradem Swinarskim w mediolańskiej La Scali Menady Hansa Wernera Henze i Dienstag aus Licht Carlheinza Stockhausena w Operze w Lipsku.H. Tomaszewski był także znanym kolekcjonerem. W listopadzie 1994 r. otwarto w Karpaczu Miejskie Muzeum Zabawek ze zbiorów Henryka Tomaszewskiego prezentujące kolekcję gromadzoną od 1967 r. a obejmującą zabawki pochodzące od XVII do XX w.

Henryk Tomaszewski zmarł 23 IX 2001 roku w Kowarach, pochowany został na zabytkowym cmentarzu przy świątyni Wang w Karpaczu.

 

ROZMOWY Z HENRYKIEM TOMASZEWSKIM:

Henryk Tomaszewski, Lalki z duszą i seksem, rozm. przepr. Dorota Wyżyńska, Gazeta Wyborcza Warszawa
Henryk Tomaszewski, Ufam fantazjom, rozm. przepr. Stefan Drajewski, Głos Wielkopolski
Henryk Tomaszewski, Pantomima to moje życie, rozm. przepr. Ewa Likowska, Przegląd Tygodniowy
Henryk Tomaszewski, Język ciszy, rozm. przepr. Danuta Nowicka, Nowa Trybuna Opolska
Henryk Tomaszewski, Między wzniosłością a bylejakością, rozm. przepr. Włodzimierz Braniecki
Henryk Tomaszewski, Nie robię sztuk dla siebie, rozm. przepr. Dorota Teuerle, Sztandar Młodych
Henryk Tomaszewski, Nie prowadzę walki ze sobą, rozm. przepr. Dorota Teuerle-Biel, Słowo Polskie
Henryk Tomaszewski, W poszukiwaniu harmonii, rozm. przepr. Monika Kuc, Życie Warszawy
Henryk Tomaszewski, Początkiem jest ruch, rozm. przepr. Wojciech Dzieduszycki, Życie Literackie
Henryk Tomaszewski, Ruch wyzwolony, rozm. przepr. Bohdan Gadomski, Walka Młodych
Henryk Tomaszewski, Ruch to afirmacja życia, rozm. przepr. Justyna Hofman, Życie Literackie
Henryk Tomaszewski, Zaufać sobie, rozm. przepr. Anna Leszkowska, Kultura
Henryk Tomaszewski, Zawsze byłem realistą, rozm. przepr. Krzysztof Karwat, Tak i nie
Henryk Tomaszewski, Gdy słowo staje się ciałem, rozm. przepr. Rita Gołębiowska, Tygodnik Kulturalny
Henryk Tomaszewski, Pantomima powinna tłumaczyć się sobą…, rozm. przepr. Bohdan Gadomski, Odgłosy
Henryk Tomaszewski, Interesują mnie wielkie inscenizacje, rozm. przepr. Zdzisława Otałęga, Gazeta Krakowska
Henryk Tomaszewski, Milczący krzyk, rozm. przepr. Kazimierz Targosz, Panorama
Henryk Tomaszewski, Oczy i guziki, rozm. przepr. Iwona Rajewska, Tu i teraz
Henryk Tomaszewski, Wierzę w cuda w teatrze, rozm. przepr. Tadeusz Rafałowski, Głos Wybrzeża
Henryk Tomaszewski, Pantomima zmienia się jak życie, rozm. przepr. Krzysztof Kucharski, Gazeta Robotnicza
Henryk Tomaszewski, O pantomimie prawie wszystko, rozm. przepr. Jerzy Kosiewicz, Odgłosy
Henryk Tomaszewski, Arystokracja w zwierzęcych maskach, rozm. przepr. Bogusław Czerwiński, Gazeta Zachodnia
Henryk Tomaszewski, Ruch jako afirmacja życia, rozm. przepr. Jerzy Piekarczyk, Gazeta Południowa
Henryk Tomaszewski, Omijając słowo, rozm. przepr. Jan Bereski, Miesięcznik Literacki
Henryk Tomaszewski, Naiwna i wyrafinowana, rozm. przepr. Jerzy Kwieciński, Odgłosy
Henryk Tomaszewski, Sen na jawie, rozm. przepr. Jerzy Niesiąbędzki, Fakty
Henryk Tomaszewski, To niezastąpiony analizator ruchu, rozm. przepr. Jerzy Olek, Nurt
Henryk Tomaszewski, Plastyczność wizji Wyspiańskiego jest mi szczególnie bliska, rozm. przepr. Elżbieta Grzegorczyk, Echo Krakowa
Henryk Tomaszewski, Naszym patronem jest arlekin, rozm. przepr. Maria Dębicz, [źródło: encyklopediateatru.pl]
Henryk Tomaszewski, To, co się w słowa nie układa, rozm. przepr. Józef Kelera, Odra
Henryk Tomaszewski, Sztuka, która nie dopowiada wszystkiego, rozm. przepr. Anna Omulecka, Odgłosy
Henryk Tomaszewski, O balecie, tancerzach i własnych planach, rozm. przepr. Paweł Chynowski, Życie Warszawy
Henryk Tomaszewski, Nie pisano dla niej sztuk, rozm. przepr. Halina Murza Stankiewicz, Wiadomości
Henryk Tomaszewski, (…) o sztuce pantomimy, rozm. przepr. Maja Markusz, [źródło: encyklopediateatru.pl]
Henryk Tomaszewski, Rozmowa z Henrykiem Tomaszewski, rozm. przepr. l.j., Teatr
Henryk Tomaszewski, Koncert mima, rozm. przepr. Andrzej Hausbrandt, Polityka
Henryk Tomaszewski, Teatr ruchu, rozm. przepr. Mat., Kurier Polski
Henryk Tomaszewski, Dyskusja akademicka, rozm. przepr. Konstanty Puzyna, [źródło: encyklopediateatru.pl]
Henryk Tomaszewski, Więcej niż słowa, rozm. przepr. Bogusław Czarmiński, Tygodnik Kulturalny
Henryk Tomaszewski, Teatr ruchu, rozm. przepr. Ryszard Wasita, Polska
Henryk Tomaszewski, O polskiej pantomimie, rozm. przepr. Aleksandra Achmatowicz, Ekran
Henryk Tomaszewski, Rozważania o pantomimie, rozm. przepr. Jerzy Kosiewicz, Teatr

 

ARTYKUŁY O TOMASZEWSKIM:

Jadwiga Majewska, Henryk Tomaszewski – u teatralnego źródła tańca w Polsce, TEATR
Magda Podsiadły, Młody, energiczny wizjoner o twarzy anioła. (…), Gazeta Wyborcza Wrocław
Justyna Kościelna, Aktorzy ze słów wyzwoleni, Gazeta Wrocławska
Aleksander Sobiszewski, Wspomnienie o Mistrzu, Gazeta Wyborcza Wrocław